We wtorek na dziedzińcu Muzeum Narodowego w Warszawie stanęła instalacja Jerzego Kaliny „Zatrute źródło”. Figura Jana Pawła II ciskającego głaz w czerwoną wodę ma upamiętniać setną rocznicę urodzin papieża Polaka.

Jak podkreśla sam twórca, nie jest to pomnik, instalacja ma charakter efemeryczny i wpisuje się w nurt site-specific; fontanna na dziedzińcu stanowi jej integralną część, a skrzydła gmachu muzeum tworzą wizualną ramę oraz kontekst historyczno-symboliczny, z którymi instalacja wchodzi w dialog.

Tytuł, postać świętego trzymającego głaz oraz czerwona woda w niecce fontanny nawiązują do polskich mitów i symboli. Mają wywołać pytania o rolę sztuki, tradycji i pamięci.

Rzeźba naturalnej wielkości, ustawiona bez postumentu i bez gabloty, realistycznie, bez estetyzacji odtwarza postać Jana Pawła II. Umieszczona na drodze, którą podążają zwiedzający, wchodzi w relację z odbiorcami: publiczność przekraczająca bramę muzeum widzi ją od tyłu, co prowokuje do zatrzymania, odwrócenia się i dokładnego przyjrzenia się figurze.

Swoją instalacją Kalina – twórcy m.in. nagrobka ks. Jerzego Popiełuszki na warszawskim Żoliborzu, Pomnika Ofiar Tragedii Smoleńskiej 2010 na pl. Piłsudskiego czy Pomnika Anonimowego Przechodnia we Wrocławiu – odpowiada na rzeźbę Maurizio Cattelana „La Nona Ora” z 1999 roku; w ujęciu Kaliny Jan Paweł II nie jest bezsilnym, starym człowiekiem przygniecionym meteorytem, lecz tytanem o nadludzkiej sile.

Jerzy Kalina, „Zatrute źródło”
Jerzy Kalina, „Zatrute źródło”. Fot. Katarzyna Bartosik

„Zatrute źródło” to pierwsza praca Kaliny poświęcona papieżowi Wojtyle. Artysta postrzega go jako człowieka, który odegrał decydującą rolę w najnowszej historii Polski i Europy, rozpoczął proces przemian historycznych, społecznych i duchowych. W warstwie treściowej istotną rolę odgrywa także zagadnienie czasu, trwania i przemijania, z jednej strony wpisane w symbolikę kamienia, z drugiej – wiążące się z efemerycznym charakterem instalacji, prezentowanej przez krótki czas.

Przeczytaj także komentarz ks. Andrzeja Draguły: Samotność polskiego papieża. O „Zatrutym źródle” Jerzego Kaliny inaczej

Muzeum Narodowe w Warszawie, JH