Retoryka integracji z Rosją i szeroko reklamowane kolejne akty zjednoczeniowe służyły Aleksandrowi Łukaszence do umacniania swojej władzy na Białorusi. A najważniejszym skutkiem jego gry prowadzonej ze wschodnim sąsiadem były konkretne profity gospodarcze.

Na Białorusi, w odróżnieniu od sąsiednich republik radzieckich, przed 1990 r. nie było liczących się nurtów intelektualnych kwestionujących porządek prawno‑polityczny ZSRR. W 1990 r. po raz pierwszy w parlamencie białoruskim znalazła się opozycja, lecz jedyna organizacja, która domagała się niepodległości Białorusi – Białoruski Front Ludowy – liczyła ledwie trzydziestu sześciu deputowanych (ok. 8 proc. składu parlamentu).

17 marca 1991 r. na terenie całego ZSRR przeprowadzono referendum, w którym obywatele mieli udzielić odpowiedzi, czy chcą pozostać w państwie radzieckim. Prawie 83 proc. Białorusinów opowiedziało się za zachowaniem ZSRR. Było to nawet kilka procent więcej niż w Rosji.

Na Białorusi zerwanie łączności państwowej z Rosją nie wywołało, tak jak w sąsiednich republikach, wielkiego entuzjazmu

Ogłoszenie niepodległości przez Białoruś – 25 sierpnia 1991 r. – było aktem wymuszonym sytuacją zewnętrzną, a przede wszystkim wydarzeniami w Rosji, która od 12 czerwca 1990 r. miała status suwerennego państwa w składzie ZSRR. 8 grudnia 1991 r. w Wiskulach z udziałem szefów niepodległych państw Białorusi, Rosji i Ukrainy dokonano likwidacji Związku Radzieckiego i powołania fasadowej struktury o nazwie Wspólnota Niepodległych Państw. W myśl prawa międzynarodowego Białoruś formalnie stała się równorzędnym partnerem Federacji Rosyjskiej.

Na Białorusi zerwanie łączności państwowej z Rosją nie wywołało, tak jak w sąsiednich republikach, wielkiego entuzjazmu. Zachowania więzów ze wschodnim sąsiadem pragnęła większość społeczeństwa oraz białoruskich elit politycznych i gospodarczych. Ponad 80 proc. wymiany gospodarczej Białorusi w 1992 r. przypadało na Rosję. Białoruska gospodarka była całkowicie uzależniona od rosyjskich paliw i surowców. Rosja zgodziła się dostarczać na Białoruś ropę i gaz za jedną trzecią ceny uzyskiwanej za te surowce na rynkach światowych, a formą płatności mogły być białoruskie towary, na które trudno było znaleźć nabywców poza obszarem WNP. Ten fakt skutecznie powstrzymywał rządzących republiką przed zbyt forsownym dążeniem do umacniania jakichkolwiek atrybutów samodzielności Białorusi wobec Rosji.

Fragment tekstu, który ukazał się w najnowszym numerze kwartalnika „Więź”, lato 2020

Więź, lato 2020

Kup tutaj